مینا عینی فر| شبکه‌‌های اجتماعی عکس‌محور در جهان و ایران بیش از مردان، زنان را به خود جذب کرده‌اند. شبکه‌هایی که اغلب مسائل ساده و روزمره را که تا پیش از این بی‌اهمیت تلقی می‌شدند به نمایش می‌گذارند و آنها را زیبایی‌ها و سادگی‌های خوشایند زندگی معرفی می‌کنند. اینستاگرام یکی از محبوب‌ترین شبکه‌های اجتماعی تصویری است که در ایران هم نفوذ بالایی به دست آورده و بسیاری از زنان و مردان روزانه دقایق یا ساعاتی را در آن سپری می‌کنند. اما چرا زنان بیشتر از این شبکه‌های اجتماعی استقبال می‌کنند؟

طبق آمار جهانی که توسط Appdata ارائه شده، در اینستاگرام هم مانند پینترست و شبکه‌های اجتماعی تصویرمحور دیگر زنان ۶۸درصد کاربران را تشکیل می‌دهند و از مردان فعال‌ترند. مرکز تحقیقاتی PEW نیز در تحقیقات متعددی درباره شبکه‌های اجتماعی مختلف به این نتیجه رسیده که زنان در مجموع کاربران فعال‌تری در شبکه‌های اجتماعی هستند. تا سال ۲۰۱۰ این تفاوت ۱۵ درصد بود اما کم کم از این فاصله کم شد و مردان در شبکه‌های اجتماعی خاصی فعال‌تر شدند اما هنوز تمایز جنسیتی در بعضی از شبکه‌های اجتماعی آشکار است. در پینترست، فیس‌بوک و اینستاگرام زنان فعال‌ترند اما در فروم‌های بحث آنلاین مثل ردیت، دیگ و اسلش‌دات مردان کاربران فعال‌تری هستند. در توییتر، تامبلر و لینکدین تفاوت آشکاری بین زنان و مردان دیده نشده است. آنچه در تحقیقات مختلف محرز شده این است که زنان در به اشتراک‌گذاری عکس فعال‌تر عمل کرده‌اند و به این کار بیشتر علاقه نشان می‌دهند. با تعدادی از کاربران فعال اینستاگرام در ایران گپ زدیم تا دیدگاه‌شان را در این باره بدانیم. بعد از آن به سراغ یافته‌های متخصصان ارتباطات رفته‌ایم تا تحلیل آنها را از این شرایط بشنویم.

اینستاگرام تمام من نیست

 «نرگس»، از کاربرانی است که به طور مرتب پست می‌گذارد. ۱۳۴۹ فالوور دارد و تا به حال ۱۰۴۳ پست منتشر کرده است. عکس‌های او گاهی تصاویری از نقاشی‌های جدیدش است و گاهی برش‌هایی از رویدادهای عادی زندگی و گاهی هم سلفی‌. صفحه او عمومی است و افراد بدون دنبال‌ کردن او می‌توانند عکس‌هایش را ببینند و این یعنی او یکی از افرادی است که از خصوصی نماندن صفحه‌اش ابایی ندارد. او در درباره فعالیت‌هایش در اینستاگرام می‌گوید: «راستش عكس گذاشتن و عكس ديدن ديگر بخشي از زندگي‌مان شده؛ وقتی كاري انجام مي‌دهيم يا صحنه‌اي مي‌بينيم سريع آن را ثبت مي‌كنيم تا بازخورد بگيريم. شاید سريع‌ترين و كم‌هزينه‌ترين راه براي گرفتن بازخورد همين باشد. مثلا من گاهي اوقات نقاشي‌هایم را به اشتراک می‌گذارم و نظر مخاطبانم برایم مفيد و جالب است. الان ديگر مي‌دانم مخاطبانم به چه چيزها و سبك‌هايي علاقه‌مندند. نه اينكه من و كارم را تحت‌الشعاع قرار بدهد، ولي به من نشان می‌دهد که اگر در مسير سليقه مخاطب جلو بروم بيشتر ديده می‌شوم يا حتي از كارم بيشتر خوششان مياید. البته باید بگویم اينستاگرام مطلقا تمام من را نشان نمي‌دهد. من بيشتر وقت‌هايي كه از چيزي ناراحتم عكس منتشر مي‌كنم و پايينش شرح عکس مي‌زنم.» نرگس می‌گوید بین اينستاگرام خانم‌ها و آقایان برايش هیچ تفاوتی وجود ندارد: «من بسياري از فالوئرهایم رو از روي عكس‌ها و كادرهاي خوبي كه مي‌بندند انتخاب مي‌كنم و بسياري دیگر را از ديد هنري و كارهاي تصويرسازي و نقاشي‌هایی كه مي‌كشند.» او معتقد است اینستاگرام هم می‌تواند جدا از سرگرمی، جایی برای یاد گرفتن باشد: «اينستاگرام كلي به من در زمينه عكاسي و كادربندي درس ياد داده و كلي از نظر مخاطبانم استفاده كرده‌ام.»

زنان بهتر کپشن‌نویس‌ می‌نویسند

شادی یکی دیگر از کاربران ایرانی اینستاگرام که در استرالیا زندگی می‌کند ۲۸٫۵ هزار فعالوور دارد و تا به حال ۷۵۰ پست منتشر کرده. پست‌های او گاهی تصاویری از خودش را نشان می‌دهند و گاهی جاهایی که می‌رود و گاهی هم غذا و اتفاقات ساده و عادی زندگی مثل کتاب خواندن. او برای عکس‌های کپشن‌های بلند و کوتاهی می‌نویسد که بعضی از آنها خاطرات شخصی‌اش است، گاهی شرح تفکرات او درباره موضوعات مختلف یا توصیف وضعیت یک چیز در استرالیا برای خوانندگانی که ازایران صفحه‌اش را دنبال می‌‌کنند. او درباره محبوبیت اینستاگرام میان زنان می‌گوید: «از نظر من علت جذابيت اينستاگرام نسبت به بقيه شبكه‌هاي اجتماعي اين است كه مثل توئيتر تعداد كاراكترهاي نوشتاري در آن محدود نيست و از طرفي مثل فيس‌بوك امكان به اشتراك‌گذاري از سايت‌هاي مختلف در آن وجود ندارد. در نتيجه هر پيج در واقع نشان دهنده خلاقيت صاحب پيج است. حالا اين خلاقيت می‌تواند نوشتاري به صورت كپشن يا تصويري به شكل عكس يا تركيب هر دو باشد. از طرفي به همين علت، يعني ممکن نبودن به اشتراك‌گذاري در اينستاگرام از اخبار و سياست زياد خبري نيست و بيشتر به مسائل روزمره يا اجتماعي پرداخته می‌شود. به نظر من همين عامل باعث شده كه بيشتر كاربرهاي اين شبكه اجتماعي زنان باشند.» این کاربر درباره انگیزه‌هایی که خودش برای به اشتراک گذاشتن عکس از زندگی شخصی‌اش دارد این طور می‌گوید: «راستش هدف شخصي من از فعاليت در اينستاگرام آشنايي بيشتر ايرانيان داخل كشور با فرهنگ و محيط خارج از ايران بيشتر در قالب طنز و عكس و سرگرمي است. همچنين گاهي سعي مي‌كنم از مشكلات تحصيل و زندگي در غربت صحبت‌هايي بكنم تا كساني كه قصد مهاجرت و خروج از كشور از دارند از قبل كمي با مشكلات آشنا شوند.» او در صفحه‌اش نوشته: «اينجا زندگی روزمره یک دختر مهاجر را می‌بینید، البته نه همه‌اش را!» و می‌گوید: «خيلي از اتفاقات و مسائل شخصي زندگي‌ام را به دلايل مختلف اينجا بازگو نمي‌كنم. بيشتر سعي مي‌كنم قسمت‌هايي از زندگي‌ام كه عمومي‌تر است و ممكن است براي بقيه قابل استفاده باشد اينجا به اشتراك بگذارم تا مسائل شخصي. البته سعي مي‌كنم در قالبي باشد كه خواننده و ببينده هم لذت ببرند.» شادی درباره صفحه‌هایی که دنبال‌ می‌کند و دلیل دنبال کردن غریبه‌ها در اینستاگرامش می‌گوید: «بيشتر پيج‌هايي كه دنبال‌ مي‌كنم افرادي هستند كه از نزديك نمي‌شناسم! تعداد خيلي زيادي‌ از آنها كساني هستند كه مثل من در استراليا زندگي مي‌كنند و گاهي مي‌توانم از طريق آنها اطلاعات خوبي در رابطه با كشوري كه در آن زندگي مي‌كنم به دست بياورم. تعداد ديگري از پيج‌هايي كه دنبال‌ مي‌كنم متعلق به كساني است كه خارج از ايران و در كشورهاي ديگر زندگي مي‌كنند. اين افراد را بيشتر به اين دليل كه حسی مشترك داریم و نوعی نزديكي مخصوص افراد غربت‌نشين بين ‌ما هست دنبال‌ مي‌كنم. در عين حال گاهي در پيج‌های آنها مي‌شود اطلاعات خوبي در مورد كشورهايي كه در آنها زندگي مي‌كنند پيدا كرد. تعدادي را هم به دليل عكس‌هاي زيبا و كپش‌هاي دلنشين‌شان دنبال‌ مي‌كنم كه به من حس خوبي مي‌دهد.» شادی هم معتقد است پروفایل‌های زن و مرد برایش تفاوتی ندارند: «اگر از حال و هواي پيجي خوشم بياید يا حس كنم برایم مفيد است بدون توجه به جنسيت طرف دنبالش مي‌كنم. اما چيزي كه در اين مدت متوجه شدم اين است كه پيج خانوم‌ها بيشتر به دليل كپشن‌نويسي و پيج آقايان بيشتر به دليل عكاسي حرفه‌اي، توسط افراد دنبال‌ مي‌شود. بنابه تجربه شخصي می‌توانم بگویم مردم دو مدل عكس را بيشتر از همه دوست دارند: در درجه اول عكس‌هاي غذا و در درجه دوم عكس‌هاي سلفي يا دسته جمعي و كمترين علاقه را هم به عكس از منظره و كوچه و خيابان دارند.»

احساساتم را بیان می‌کنم

شیما یکی دیگر از کاربران اینستاگرام ۱۷۳۲ فالوور دارد و ۱۶۱ پست منتشر کرده. او در صفحه‌اش خود را با تئاتر معرفی کرده. بعضی از عکس‌هایش شخصی هستند و تصاویری از خود و دوستانش را نشان می‌دهند و بعضی دیگر انتزاعی‌تر و حسی‌ترند. خودش در این مورد می‌گوید: «همه عکس‌هایی که به اشتراک می‌گذارم و بیشتر متن‌ها و شعرها نوشته خودم است. دوست دارم احساساتم بیان شود تا دوستانم ببینند و بفهمم عکس‌ها و نوشته‌های من چه احساسی به آنها می‌دهد… این برایم جذاب است.» شیما توضیح می‌دهد که عکس‌ها را از کدام برش‌های زندگی‌اش انتخاب می‌کند: «نمی‌شود گفت عکس‌ها و متن‌ها کاملا مطابق زندگی شخصی من است، اما گوشه‌هایی از زندگی شخصی‌ام را درگیر می‌کند… مثلا دلتنگی‌ها و دلشوره‌هایی که در بعضی از عکس‌ها و متن‌هایم هست یا بخشی از عکس‌ها که مربوط به کارم روی صحنه است و جزیی از زندگی من به حساب می‌آید. همچنین یک سری عکس‌های شخصی که تعداد آنها خیلی کم است.» او درباره دوستانی که در اینستاگرام دنبال‌ می‌کند می‌گوید: «من خیلی کم پیش میاید کسی را که نشناسم دنبال‌ کنم، مگر اینکه عکاس خوبی باشد یا صفحه‌اش خوب و تاثیرگذار باشد. جذابیت صفحه هم به نظر من ربطی به جنسیت ندارد. ربط به روحیه و فعالیت‌های اجتماعی و هنری افراد دارد.»

از مصنوعی‌ها دوری می‌کنم

سارا که کمتر در صفحه‌اش فعالیت‌ می‌کند و بیشتر ترجیح می‌دهد صفحه خصوصی‌اش جایی برای دیدن مطالب دیگران باشد درباره اینستاگرام می‌گوید: «من فکر نمی‌کنم همه این عکس‌های قشنگ و رنگارنگی که دوستانم می‌گذارند واقعا عین زندگی شخصی‌شان باشد. حتی خیلی موقع‌ها می‌بینم عکس‌های خودشان خیلی با چهره واقعی‌شان فرق دارد و مصنوعی به نظر می‌آید. واقعا همه چیز اینجا قشنگ‌تر نشان داده می‌شود و زندگی هیچ کس این قدر ایده‌آل نیست. من علاقه‌ای ندارم چنین عکس‌هایی بگذارم. البته از عکس‌هایی که حس خوبی به آدم می‌دهد بدم نمی‌آید. مشکلم با عکس‌های تصنعی و غیرواقعی است که بیشتر حالت نمایشی دارد و برای قاب اینستاگرام چیده شده است.» او می‌گوید نگاهش به اینستاگرام و شبکه‌های اجتماعی فقط منفی نیست و نکات مثبت زیادی در آن می‌بیند: «من همیشه دیرتر از بقیه وارد این شبکه‌های اجتماعی شده‌ام، اما بیشتر از موقعی تشویق شدم این کار را بکنم که خیلی از دوستانم از ایران رفتند و دوست داشتم ارتباطم را با آنها حفظ کنم. شبکه‌های اجتماعی برای این شرایط خیلی خوب است و باعث می‌شود از هم بی‌خبر نباشیم. ضمن اینکه آدم‌ها همه نمی‌توانند کتاب چاپ کنند، مطلب منتشر کنند و افکارشان را به اشتراک بگذارند اما در اینستاگرام که الان بیشتر روی بورس است و فیس‌بوک و جاهای دیگر، فرصت این را دارند که راحت از افکارشان بنویسند. من هم ترجیح می‌دهم عکس‌هایی که می‌گذارم و کپشن‌هایی که می‌نویسم از افکارم بگویند و حس‌هایم را منتقل کنند.»

shutterstock_260665853

دنبال حس خوب می‌گردم

نغمه کاربری که ۱۵٫۸ فالوور دارد و ۱۱۹۷ پست منتشر کرده درباره علت جذاب بودن اینستاگرام برای خودش می‌گوید: «من شخصا عکس دیدن را خیلی دوست دارم. اینستاگرام مثل یک آلبوم بزرگ است که آدم‌ها از لحظه‌های تلخ و شیرین‌شان عکس می‌گذارند و این آلبوم را پر می‌کنند. اینکه وقتی فکر می‌کنی یک لحظه‌ای برایت جذابیت دارد و دوسش داری عکس می‌گیری و دوستانت را در این لحظه سهیم می‌کنی کار قشنگی است.» او درباره سبک عکس‌هایی که افراد بیشتر به آن علاقه دارند می‌گوید: «عکس‌های هرکس تم مخصوص به آن فرد را دارد و می‌تواند جدا از اینکه گوشه‌هایی از زندگی فرد را نشان می‌دهد، معرف او باشد. رنگ برای من مهم است.عکس‌هایم هم آن طور که دیگران می‌گویند این حس را القا می‌کند.» نغمه هم دوستان مجازی زیادی دارد و تنها آشنایانش را دنبال‌ نمی‌کند: «جدا از دوستان نزدیکم با آدم‌های زیادی اینجا دوست شدم و دوستان زیادی پیدا کردم. کسانی که فضای عکس‌هایشان را دوست داشته باشم دنبال‌ می‌کنم و جنسیتش برایم فرقی نمی‌کند. هرکسی خلاقیت داشته باشد و صفحه‌اش جذبم کند و با سلیقه‌ام جور باشد دنبالش می‌کنم. حتی غیرایرانی. اینجا دوستان غیر ایرانی زیادی پیدا کردم و از این بابت خوشحالم.» این طور که از گفته‌های این زنان برمی‌آید، آنها خود اولویتی برای تصاویر زنانه یا پروفایل‌های متعلق به زنان قائل نیستند. اما آنچه آمار و ارقام نشان می‌دهد این است که در عمل زنان اینستاگرامرهای بهتری بوده‌اند و حجم بیشتری از کاربران و فعالان این شبکه‌ اجتماعی را تشکیل داده‌اند. شبکه‌ای که تلاش دارد روزمره را نمایش دهد و با فیلترهایش همه چیز را جذاب‌تر کند.

زنان اینستاگرامر از نگاه مردان

مردان عضو شبکه‌های اجتماعی شاید درصد کمتری را شامل شوند اما آنها هم بخش بزرگی از اعضای این شبکه‌ها هستند و بسیاری از آنها فعال‌اند و روزانه پست منتشر می‌کنند. گرچه ممکن است این طور به نظر برسد که روزمرگی‌های زنان اغلب برای زنان دیگر جذاب است، مردان زیادی هستند که صفحات زنانی که نمی‌شناسند را به خاطر محتوای این صفحه‌ها دنبال می‌کنند. بسیاری از مردان شاهد به اشتراک گذاری عکس‌هایی از زندگی خودشان در صفحات همسران‌شان هستند و بسیاری از آنها این عکس‌ها را با رضایت و علاقه دنبال می‌کنند.

عکس‌های زنانه کدام‌ها هستند؟

علیرضا کاربری که ۶۲٫۳ هزار فالوور دارد و ۱۱۵۰ پست منتشر کرده. در میان پست‌های روزانه‌ او هم از چشم‌اندازهای زیبا یا موقعیت‌های آدم‌ها عکس دیده می‌شود و هم از لحظات ساده و معمولی. او درباره فعالیت در اینستاگرام می‌گوید: «از آنجایی كه اينستاگرام بازتاب لحظه‌هاى ماست و آلبومی است از روزمرگى‌هاى ما، فكر مى‌كنم نسبت به شبكه‌هاى اجتماعى ديگر حسى‌تر باشد. همچنين فرم اصلي بيان آن با عكس است و متن در اوليت دوم قرار مي‌گيرد و این مزيد بر علت شده تا برای زنان جذابیت زیادی داشته باشد. نكته ديگر اين که پيش از اين فضاهاى مجازى كه تجربه‌شان را داشتيم به جاى اينكه به ما در جهت معاشرت درست با انسان‌ها و پيدا كردن دوست‌هاى جديد کمک کند، بيشتر ما را به سمت تنهايى مى‌برد. تفاوتى كه اينستاگرام به نظرم با بقيه شبكه‌هاى مجازى دارد اين است كه آدم‌ها انگار به هم انگيزه مي‌دهند و به همدیگر نزديك‌ترند. دليل این مساله همان دو چیز است که اشاره کردم؛لحظه‌نگارى و استفاده از مديوم عكس.» این کاربر درباره علاقه زنان به اینستاگرام می‌گوید: «بعد احساسى در زنان پررنگ‌تر است و طبيعي است كه اينستاگرام برایشان جذاب باشد. به خصوص اينكه مى‌توانند به راحتى تنهايى‌شان را تا حدى به شيوه درست و منطقى پر كنند و لحظات‌شان را با بقيه شريك شوند. تقريبا نيمى از پيج‌هايی كه من دنبال‌ مى‌كنم مال خانم‌هاست. فعاليت‌ زنان در اين شبكه سبك‌هاى مختلفى دارد ولى سبكى كه فكر مى‌كنم براى من جديد بوده و در فضاى ديگری نديده بودم، سبكى است كه شخص تمام عكس‌هاش مربوط به داخل منزلش است و به نوعی زندگي‌اش را روايت مى‌كند. چند صفحه جالب اين مدلى را دنبال مى‌كنم. نمى‌دانم خوب است يا بد و ارزش‌گذارى نمى‌كنم. ولى به هر حال اين سبك كاملا به نظرم زنانه است و مردها این طور عکس‌ها را منتشر نمی‌کنند.»

زندگی زنان پر از تصویر است

حمید یکی از کاربران اینستاگرام درباره عکس‌های زنان در این شبکه اجتماعی معتقد است: «نگاه خانم‌ها از ویزور دوربین زیباتر، ظریف‌تر و گاهی اوقات شاعرانه‌تر و البته پراحساس‌تر از آن چیزی است که شاید من می‌بینم.» او درباره فعالیت همسرش در این شبکه اجتماعی می‌گوید: «اگر قرار باشد از تجربه همسرم در انتشار عکس‌هایش در اینستاگرام بگویم، قطع به یقین او از من زیباتر می‌بیند. رنگ در زندگی شخصی و اجتماعی خانم‌ها نمود بیشتری دارد، در واقعیت هم همینطور. اما این یک بعد ماجرا است که نمی‌خواهم روی آن تاکید کنم. چیزی که بیشتر خودش را در فعالیت خانم‌ها در اینستاگرام جلوه می‌دهد، ابعاد مختلف زندگی خانم‌هاست. خانمی را در نظر بگیرید که شاغل است، مادر است، در عین حال دانشجو است. زندگی‌اش پر از تصویر است. تصاویری که شاید من ِ همسر هرگز نمی‌بینم. البته فراموش نکنیم ذات زنانگی خالق است. خلق می‌کند و می‌پروراند. به نظرم این عامل مهمتری است برای پر رنگ بودن عرضه آن چیزی که خانم‌ها در زندگی روزمره خود به تصویر می‌کشند و در اینستاگرام برای مخاطبانشان منتشر می‌کنند.»

شوخی و واکنش‌های جدی

با وجود اینکه بخشی از مردان نگاهی مثبت به فعالیت‌های زنان در اینستاگرام دارند، بسیار دیده می‌شود که در صفحات مختلف، شوخی با زنان خلاف این عقاید را نشان می‌دهد و هنوز حال و هوای کل‌کل‌های جنسیتی را دارد. در یکی از صفحات دانشجویی که درس خواندن دخترها و پسرها با هم مقایسه و وانمود شده که دختران بیش از حد درس می‌خوانند، یکی از دختران نوشته: «این حرفها قدیمی شده، یک حرف جدید بزنید.» یکی دیگر از آنها نوشته: «بابا دیگه عوض کنین جوک‌هاتونو» . یکی دیگر از دخترها کامنت گذاشته: «ما که جزوه از پسرها می‌گیریم.» تعداد زیادی هم نوشته‌اند که ماجرا دیگر برعکس شده و پسرها درس‌خوان‌تر شده‌اند. تعدادی از دختران هم به این شوخی خندیده‌اند و دوستان‌شان را زیر پست منشن کرده‌اند. گویا در حالی که زنان شبکه‌های اجتماعی را فرصتی برای بازتعریف خود می‌بینند، توانسته‌اند نگاه متفاوتی را ترویج بدهند. گرچه اعلام نظرات جنسیتی با واکنش رو‌به‌رو و واپس‌گرایانه شناخته می‌شود، اما همچنان تفکیک‌های جنسیتی در قالب شوخی آشکار می‌شود.

تحقیقات درباره حضور مجازی زنان چه یافته‌اند؟

به دنبال هر فعالیت و تغییر جدید در دنیای مجازی تحقیقات زیادی در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی آغاز می‌شود. تغییرات با سرعت عجیب‌شان همیشه جلوترند اما محققان هم به همان اندازه مشتاق‌اند بدانند در دنیای مجازی چه می‌گذرد. یکی از موضوعات جذاب سال‌های گذشته برای محققان تغییرات زندگی اجتماعی زنان و حضور فعال آنها در شبکه‌های اجتماعی و نحوه استفاده از آن بوده است. زنان به‌رغم اینکه در عرصه‌های مختلفی در تلاشند به برابری جنسیتی و حضور فعال دست پیدا کنند، در فضای مجازی امکان‌های زیادی برای بروز توانایی‌های خود یافته‌اند. حالا فضای مجازی یکی از عرصه‌های مطالعه زندگی زنان و شیوه‌های آنها برای بیان خود و بازنمایی زندگی‌شان است. در ادامه با بعضی از نتایجی که محققان در این باره به آن رسیده‌اند آشنا می‌شوید.

زنان حکمرانان پینترست و اینستاگرام

یک مطالعه که مدعی است اولین مطالعه در زمینه محتوا و کاربران اینستاگرام است در سال ۲۰۱۲ توسط محققان دانشگاه آریزونا انجام شده است. آنها نوشته‌اند: «رشد زیادی در شمار کاربران اینستاگرام و آپلود عکس‌ها از زمان راه‌اندازی این شبکه اجتماعی در اکتبر ۲۰۱۰ رخ داده و علیرغم این که محبوب‌ترین اپلیکیشن عکاسی و به اشتراک‌گذاری عکس است کمتر توجه محققان را جلب کرده است.» در این تحقیق مشخص شده که زنان حکمرانان شبکه اجتماعی تصویری پینترست هستند و اینستاگرام را جوانان بزرگسال اداره می‌کنند. این مطالعه افزایش چشم‌گیر فعالیت در شبکه‌های اجتماعی تصویری در میان جوانان به خصوص زنان را ثابت کرده است.

تمرین اجتماعی مجازی

مدیسون گاندا در دانشگاه ایالتی پرتلند، تلاش کرده ارتباط شبکه‌های اجتماعی را با هویت و درک از خود توضیح دهد. بر این اساس، همزمان با آنکه کاربران زمان بیشتری را صرف شبکه‌های اجتماعی می‌کنند، تعامل آفلاین آنها کمتر می‌شود و این به آن معناست که اجتماعی شدن تا حد زیادی در کامپیوتر و روی صفحه موبایل روی می‌دهد. در این تحقیق تاثیر شبکه‌های اجتماعی بر شکل‌گیری هویت و درک از خود از میان تعاملات اجتماعی آنلاین از جمله در فیس‌بوک، تامبلر و اینستاگرام بررسی شده است. یکی از اثرات استفاده بیشتر از شبکه‌های اجتماعی مجازی این است که هویت حالا بیشتر تحت تاثیر بازخوردها و محبوبیت قرار گرفته است. بخش‌هایی از زندگی کاربر برای مخاطبانش جذاب‌تر است و کاربر هم تمایل بیشتری پیدا می‌کند تا همان بخش‌ها را به اشتراک بگذارد. اطلاعات تحقیق از ۳۰۰ کاربری به دست آمده که در بیش از یک شبکه اجتماعی فعالیت دارند. استفاده از شبکه اجتماعی فضایی را فراهم می‌کند که کاربر می‌تواند راحت‌تر خود را ابراز کند و مسائل زندگی‌اش را پیش روی کاربران دیگر بگذارد. کاربران ممکن است بر اساس بازخوردها، هویت خود را دستخوش تغییر کنند و به این خود اظهاری‌ها به چشم تمرین اجتماعی نگاه کنند.

«بی‌اهمیت‌ها» در برابر دوربین

یاسمین ابراهیم در مقاله‌اش زیباسازی زندگی روزمره و عکاسی کردن از تصاویر پیش پا افتاده را مطالعه می‌کند. جایی که موبایل‌ها روزمره را با دوربین‌هایشان ضبط می‌کنند. او از اصطلاح «عکاسی از بی‌اهمیت‌ها» استفاده می‌کند. یعنی ثبت کردن این تصاویر، امور بی‌اهمیت را به تصاویر جذاب تبدیل کرده و شیوه‌های تازه‌ای برای نگاه کردن ایجاد کرده است. این کار با موبایل‌ها و تکنولوژی جدید امکان‌پذیر شده و تصاویر روزمره تبدیل به بخشی از ساختار هویت ما، شده است. بعد اجتماعی عکاسی روزمره نشان می‌دهد که معنای تصاویر برای همه مشترک است و ارزش‌ها و طرز فکر مشترکی را نمایش می‌دهد. افراد نمایش روزمره غیررویدادها و روتین‌ها و آشناها را مورد استفاده قرار می‌دهند تا خاطره بسازند. چیزی که تا پیش از رواج شبکه‌های اجتماعی تصویری اهمیتی نداشت.

آغاز بازنمایی خود با وبلاگ‌ها

پیش از رواج شبکه‌های اجتماعی، وبلاگ‌ها بودند که عرصه مطالعه درباره ابراز عقیده و خودابرازی بودند. در ایران هم تحقیقات درباره این تغییرات و نمایش هویت خود در فضای مجازی پیش از این بیشتر در حوزه وبلاگ‌ها انجام شده است. مثلا پایان‌نامه ساحل فرشباف یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد رشته ارتباطات در سال ۸۹ با عنوان بازنمایی زیست جهان زنان در فضای وبلاگی ایران نشان داد وبلاگ به عنوان رسانه‌ای که امکان تولید محتوا را به اقشار گوناگون جامعه می‌دهد، توانایی بازتاب مسائل گوناگونی را دارد که تا پیش از ظهور فضای مجازی برای اقشاری نظیر زنان به شکلی ساده ممکن نبود. بر اساس نتایج این پژوهش، زنان و دختران وبلاگ‌نویس با بازنمایی ابعاد گوناگون زیست جهان خود در پی بازتعریف نقش‌های زنانه و تجربه‌های خود هستند. آنها با بازندیشی پیرامون تجارب گوناگون روزمره خود و نوشتن آنها در فضای عمومی وبلاگ در پی غلبه بر تصویرسازی‌های یکنواخت از زندگی زن ایرانی هستند. پژوهش دیگری که به مساله ابراز هویت زنان در فضای مجازی پرداخته است پایان‌نامه کارشناسی ارشد اکبری با عنوان زنان وبلاگ‌نویس است. پایان‌نامه او درباره نحوه ابراز هویت زنان ایرانی در وبلاگ‌های فارسی است. او در پژوهش خود وبلاگ‌نویسی را فارغ از دغدغه‌های جهان واقعی دانسته و معتقد است در این فضا وبلاگ‌نویسان می‌توانند هویت خود را به گونه‌ای که دلخواه‌شان است بروز دهند. او به دنبال پاسخ به این سوال است که زنان وبلاگ‌نویس در فضای وبلاگی خاص خود هویت‌ خود را چگونه ابراز می‌کنند و چه جنبه‌هایی از هویت میان این زنان قوی‌تر است. یافته‌های پژوهش نشان داده است که زنان در محیط آن‌لاین با توجه به فرا زمان و فرا مکان بودن و فقدان جسمیت و گمنامی ابعادی از هویت خود را بروز می‌دهند که در دنیای آف‌لاین امکان آن را ندارند. حالا شبکه‌های اجتماعی امکان‌های تازه‌ای را بعد از وبلاگ‌ها فراهم کرده‌اند و به نوعی جایگزینی برای آنها شده‌اند. در حالی که وبلاگ‌نویسی رو به افول می‌رود، فیس‌بوک و شبکه‌های اجتماعی دیگر محیط مناسبی برای نوشتن و ابراز عقیده شده‌اند. به نظر می‌رسد زنان حالا آنچه را در وبلاگ‌نویسی به دنبالش می‌گشتند، در فعالیت در شبکه‌های اجتماعی یافته‌اند و صفحه‌های مجازی‌شان را جایی برای تکمیل زندگی واقعی و نمایش جنبه‌هایی از آن که دوست دارند می‌بینند.